ترجمه در طول حیات بشری همواره راهگشای آدمی  برای برقراری ارتباط بوده و از روزگاری که گفتن و نوشتن آغاز شده است به کار ترجمه نیز پرداخته‌ایم. گاهی ترجمه برای انتقال معنی متون مذهبی بوده و گاهی علمی و فلسفی و تا امروز که تقریباً در هر زمینه‌ای به آن نیاز است و بدون ترجمه، زندگی کردن شاید کمی دشوارتر از همیشه باشد. با همه اینها فن ترجمه یا نگاه آکادمیک به این رشته تنها در ۵۰ سال اخیر است که به طور جدی مورد توجه قرار گرفته است و بعدها عنوان مطالعات ترجمه را به این رشته اطلاق کردند که این نیز مرهون مقاله‌ای بود که جیمز هولمز در سال ۱۹۷۲ ارائه کرد و در آن مشکلات عدیده پیرامون پدیده ترجمه را بررسی میکرد. این رشته دانشگاهی هم اکنون در بیش از ۷۰ کشور دنیا و در ۲۰۰ دانشگاه تدریس می‌شود.

در ایران نیز نزدیک به ۲ دهه است که رشته مطالعات ترجمه که گاهی آن را مترجمی زبان نیز می‌خوانند فراگیر شده و به همت اساتید مختلف در بسیاری از دانشگاههای کشور، دانشجویان می‌توانند از مقطع کارشناسی تا دکتری را در رشته مطالعات ترجمه تحصیل کنند. اما آنچه که در کنار تحصیلات آکادمیک این رشته دارای اهمیت است، فراگیری اصول و فنون و درسهایی است که مترجمین پس از اتمام تحصیلات و ورود به بازار کار به آن نیاز دارند.

در کدام مقطع چه درسهایی را می‌خوانید

کارشناسی

برای آن که مدرک کارشناسی خود را در رشته مطالعات ترجمه یا مترجمی زبان انگلیسی دریافت کنید باید ۱۳۷ واحد درسی را با موفقیت پشت سر بگذارید. دوره کارشناسی مترجمی در ۸ نیمسال ارائه می‌شود و در آن درسهایی از جمله آشنایی با ادبیات معصر، بررسی آثار ترجمه شده، بررسی مقابله‌ای ساخت جمله، ترجمه انفرادی، ترجمه پیشرفته، ترجمه شفاهی، ترجمه متون ادبی، ترجمه متون سیاسی، ترجمه متون مطبوعاتی، ترجمه مکاتبات و اسناد، ترجمه نوار و فیلم و تعدادی دروس دیگر را مطالعه خواهید کرد. از این ۱۳۷ واحد درسی می‌توان گفت که تنها حدود ۱۸ واحد درسی به طور عملی شما را با کار ترجمه آشنا می‌کند. بعد از ۴ سال تحصیل در مقطع کارشناسی می‌توانید در صورت تمایل وارد مقطع کارشناسی ارشد شوید یا این که وارد بازار ترجمه شوید.

کارشناسی ارشد

در مقطع کارشناسی ارشد باید ۳۲ واحد را در طول ۴ نیمسال تحصیلی پشت سر بگذارید. سه نیمسال نخست را باید به مطالعه درسهایی از جمله زبانشناسی کاربردی، روشهای پیشرفته تحقیق و ترجمه، مقاله نویسی به زبان انگلیسی، ادب فارسی در ادبیات جهان، نظریه‌های ترجمه، وازه شناسی و معادل گزینی، بررسی شاهکارهای ادبی، سمینار مسائل ترجمه، کارگاه ترجمه، نقد کاربردی در ادبیات انگلیسی، ادبیات و تحلیل کلام، ارزشیابی پیشرفته و ترجمه و فلسفه تعلیم و تربیت بپردازید. و پس از آن لازم است که یک پایان نامه ارائه کنید.

دکتری

مقطع دکتری مترجمی یا مطالعات ترجمه که از سال ۸۹ در ایران و نخستین بار در دانشگاه علامه و اکنون در چند دانشگاه دیگر ارائه شده است شامل ۱۸ واحد درسی اختصاصی (۱۲ واحد تخصصی اجباری و ۶ واحد تخصصی اختیاری از حوزه‌هایی همچون ترجمه مکتوب، ترجمه شفاهی، ترجمه چند‌رسانه‌ای) و ۱۸ واحد رساله دکتری است. دانشجویان این مقطع می‌توانند حداقل در مدت سه سال و نیم و یا حداکثر چهار سال و نیم این مقطع را به اتمام برسانند.

درسهایی که در این مقطع می‌خوانید عبارتند از روشهای پژوهش در مطالعات ترجمه، رایانه و ترجمه، ترجمه از منظر منظورشناسی، متن شناسی و تحلیل گفتمان انتقادی، فرهنگ، ایدئولوژی و ترجمه، تحلیل انتقادی نظریه‌های نوین ترجمه، روشهای تدریس ترجمه، و درسهایی دیگر که به صورت اختیاری در سه حوزه ترجمه شفاهی، ترجمه مکتوب و ترجمه چندرسانه‌ای می‌توانید انتخاب نمایید.

آنچه در دانشگاه نمی‌آموزید

مطمئنا هدف شما از این همه تحصیلات آکادمیک در رشته مترجمی، در کنار همه موارد، یافتن شغلی بهتر در بازار کار است. بسیاری به عنوان مدرس وارد محیطهای دانشگاهی می‌شوند و بسیاری نیز به عنوان مترجم در ادارات دولتی و مؤسسات و شرکتهای خصوصی یا به صورت فریلنسر مشغول به کار ترجمه می‌شوند. و اینجاست که می‌توان دریافت بسیاری از مترجمین تازه فارغ التحصیل آمادگی کافی برای ورود به بازار کار ترجمه را ندارند. در ادامه برخی از مواردی را ذکر می‌کنیم که جای آن در میان دروس رشته مترجمی خالی است.

رویکرد تخصصی و کاربردی به ترجمه

فرض کنید که یک شرکت کارگزار بورس به تعدادی مترجم برای ترجمه متون مالی و اقتصادی نیازمند است. اما آیا همه ما می‌توانیم پس از این همه تحصیلات از پس ترجمه متون اقتصادی برآییم؟ اگرچه بسیاری از مترجمین تازه‌کار بدون توجه به دانش تخصصی، تقریباً برای ترجمه در هر زمینه‌ای اعلام آمادگی می‌کنند، اما باید به خاطر داشت که بدون آگاهی از یک حوزه تخصصی و تجربه عملی در آن حوزه، کمتر مترجمی می‌تواند در دراز مدت موفق باشد. پس لازم است که دانشگاههای کشور همچون بسیاری از کشورهای دیگر، رویکرد تخصصی‌تر و کاربردی‌تری به رشته مترجمی داشته باشند.

امروز در بسیاری از کشورهای اروپایی دوره‌هایی را در مراکز دانشگاهی ویژه تربیت مترجمان ارائه می‌کنند که به فراخور نیازشان، آنها را برای ترجمه شفاهی یا مکتوب در حوزه پزشکی، حقوقی، چند‌رسانه‌ای، محلی‌سازی، اقتصادی و مالی و دیپلماتیک آماده می‌کنند.

با این حال تا زمانی که دانشگاهها تصمیم بگیرند که چنین رویکردی را نسبت به ترجمه در ایران اتخاذ کنند (که البته تلاشهایی نیز به حق در این زمینه صورت گرفته است) به مترجمین توصیه می‌شود که خودشان رویکری تخصصی را در کارشان پیش بگیرند. برای مثال، سعی کنید به جای آن که در هر پروژه‌ای اعلام آمادگی کنید، خودتان را در یک زمینه تخصصی خاص تقویت کنید و با مطالعه منابع مختلف و تمرین عملی ترجمه، متخصص ترجمه در یک حوزه خاص باشید. اگر شما به رشته روانشناسی علاقه دارید و مطالعه زیادی نیز در این زمینه داشته‌اید، پس بهتر است در همین زمینه دست به ترجمه بزنید و از ترجمه متونی در زمینه‌های دیگر که دست کم هیچ سررشته و دانشی از آن ندارید، پرهیز کنید.

سعی کنید به جای آن که در هر پروژه‌ای اعلام آمادگی کنید، خودتان را در یک زمینه تخصصی خاص تقویت کنید و با مطالعه منابع مختلف و تمرین عملی ترجمه، متخصص ترجمه در یک حوزه خاص باشید.

با این کار اگر چه ممکن است تعداد مشتریان خود را محدودتر کنید، اما مطمئناً در دراز مدت حجم کارهایی که با این مشتریان اندک انجام خواهید داد، بسیار بیشتر، سودمندتر و پردرآمدتر از کارهایی است که برای مشتریان مختلف در زمینه‌های مختلف انجام می‌دهید.